Ubuntu nedir, hakkında bilmeniz gereken herşey

tarafından
1233
Ubuntu nedir, hakkında bilmeniz gereken herşey

Ubuntu işletim sistemi, herkesin kullanabileceği Linux tabanlı özgür ve ücretsiz işletim sistemidir. Ubuntu projesi, Linux ve özgür yazılımın bilgisayar kullanıcılarının günlük yaşamını kolaylaştırmak, günlük yaşamın bir parçası haline gelmesi amacıyla başlatılmış olup,ilk kararlı sürümü Ekim 2004’te yayınlamıştır.

Çıktığı günden bugüne büyük bir rehavet görmüştür. Ubuntu’nun masaüstü sürümü günümüzde 40 milyon gibi muazzam kullanıcı sayısıyla dünyanın en yaygın kullanılan masaüstü Linux dağıtımı konumundadır. Ubuntu’nun birçok özelliği bulunmaktadır. Herkesin özgürce kullanabildiği; yayınlamakta, kopyalamakta, ve kodlarını değiştirip geliştirebilmekte özgür olduğu yazılımlardan oluşur. Bunların çoğundan GNU Genel Kamu Lisansı ile güvence altına alınmış, özgür yazılım yazılarıdır.

Ubuntu Güney Afrika’lı girişimci Mark Shuttleworth’e ait Canonical Ltd.’nin sponsurluğunda geliştirilmektedir. Kullanıcılarına sınırsız destek veren Canonical, Ubuntu’yu bireysel ve kurumsal tüm kullanıcılara tamamen ücretsiz sunmakta, teknik destek almak isteyen kuruluşlara destek vererek gelir elde etmeyi amaçlamaktadır.  Canonical Ubuntu’yu açık kaynak kodlu ve özgür yazılım olarak sunduğu için, dünya çapında bu işletim sistemini kullanan ve geliştiren gönüllü kullanıcıları sayesinde, tüm işletim sistemini tek başına geliştirmek zorunda kalmaz. Tüm Linux katkıcılarının yaptığı geliştirmeler, onu temel alan Ubuntu’yu da doğrudan geliştirir.

Ubuntu Canonical Ltd. ve Mark Shuttleworth tarafından finanse edilmektedir. Mark Shuttleworth, 8 temmuz 2005’te Ubuntu’nun uzun vadede geleceğinin korunması ve gelişiminin sürdürülebilmesi için Ubuntu Vakfı kurmuştur ve başlangıç fonu olarak 10 milyon dolarlık gibi yüksek miktarda para bağışında bulunmuştur.

Sürekli kendini günceleyen bir sistem olan Ubuntu 6 ayda bir yeni sürümünü yayınlamaktadır. Canonical, iki yılda bir yayınlanan LTS ( Uzun Süreli Destek, Long  Term Support) sürümlerine, hem masaüstü için hem de sunucu ortamlarında 5 yıl boyunca güncelleme desteği sunmaktadır. Ara sürümler için ise 9 ay boyunca güvenlik yamaları, geliştirmeler ve yazım güncelleştirmeleri desteği sunulmaktadır.

Canonical, Ubuntu Desktop, Ubuntu Server, Ubuntu Cloud, Ubuntu Touch türevlerini resmi olarak geliştirmek ve kullanıcılarını her zaman desteklemektedir. Çin Halk Cumhuriyeti ile 2013 yılında yapılan anlaşma gereğince Çin’e yönelik olarak yerelleştirilmiş UbuntuKylin sürümü yayınlamaktadır. Ayrıca Ubuntu benzeri Ubuntu GNOME, Ubuntu MATE, Kubuntu, Xubuntu, Lubuntu, Edubuntu, Ubuntu Studio ve Mythbuntu türevlerinin de gelişimine katkı sunmaktadır.

Bahsettğimiz Ubuntu pekiyi ne anlama gelmektedir ve insanlığa bakış açısı nasıldır?  Ubuntu sözcüğü, Zulu dilinde “insanlık” anlamına gelir, aynı zamanda “başkalarına karşı merhametli, şefkatli, iyiliksever” olmak gibi insani değerlerin temel alındığı bir dünya görüşüdür. Buradan hareketle Ubuntu, insanlık için Linux (Linux For Human Beings) sloganını kullanır.

Günümüze Gelene Kadar Ubuntu

Şimdide Ubuntu’nun günümüze kadar hangi aşamalardan geçtiği hakkında genel tarih bilgilerini verdikten sonra özelliklerinden bahsedeceğiz.

Linux sunucu pazarında 2004 yılına kadar geniş bir yer edinmişti ancak özgür yazılım, bilgisayar kullanıcıları için günlük yaşamın parçası haline gelmemişti. Linux ‘un en büyük amacı ise günlük yaşam parçası haline getirmek idi. Bu nedenle Mark Shuttleworth Linux tabanlı Debian projesinde çalışana geliştiricilerden küçük bir grup oluşturarak kullanımı kolay Ubuntu Linux masaüstü sistemini oluşturmuştur.

Debian Linux dağıtımı temel alınarak yola çıkılan ilk Ubuntu sürümü, 20 Kasım 2004 tarihinde yayımlanmıştır. O zamandan beri her 6 ayda bir yeni sürüm yayımlanmaktadır. MEPIS, Xandros, Linspire, Progeny ve Libranet gibi diğer Debian tabanlı işletim sistemlerinin aksine Ubuntu, Debian’ın felsefesine sadık kalmış ve özgür bir yazılım olarak yoluna devam etmiştir.

Ubuntu logosu ilk günkü gibi hep aynı kalmıştır. Elde çizilmiş ve şimdi ubuntu title adlı bir yazıtipi olan bu logo, Andy Fitzsimon tarafından yapılmıştır. Pekiyi bu logoda işlenen tema bize neyi anlatıyor? Logoda işelenen tema, insanlar arasında eşitliğe ve kardeşliğe dikkat çekmektedir. Ubuntu logosu el ele tutuşmuş insanları temsil eder. Ubuntu 10.04 Lucid Lynx sürümüyle birlikte logo güncellenerek yeniden tasarlanmıştır.

Ubuntu paketlerinin çoğunluğu Debian tasarısının kararsız bölümünden derlenir. Ubuntu ve tüm resmi türevleri deb paketleri ve APT/Synaptic tabanlı paket yöneticisi kullanır.

Ubuntu tasarısı, paketlerle ilgili bazı konularda Debian ile ortak çalışmaktadır. Ubuntu’ya yüklenen paketler Debian’ın kararlılık seviyesi için bir deneme ortamı yaratmaktadır. Öte yandan Ubuntu ve Debian çok sayıda kişi tarafından yeterince beraber çalışmamakla suçlamaktadır; zira Ubuntu deb’leri ve 09 deb’leri birbiriyle uyumlu değildir. Her ne kadar çok sayıda Debian geliştiricisi aynı zamanda Ubuntu’nun gelişimine yardım ediyor olsa da Debian’ın kurucu Ian Murdock, Ubuntu’nun ayrı bir proje olduğunu ve Debian ile yeterince ortak noktaya sahip olmadığını belirtmiştir.

Ubuntu, 11.04 (Natty Narwhal) sürümüne kadar GNOME arayüzünü kullanmış, bu sürümü birlikte GNOME masaüstü ortamına, Ubuntu’ya ait özgü Unity kabuğu eklenmiştir. Ubuntu’da masaüstü seçkileri aracılığıyla ya da yazılım depolarında kurularak GNOME, KDE ve XFCE gibi masaüstü ortamları da kullanılabilmektedir.

Şimdi de Ubuntu ile ilgili özelliklerden bahsedeceğiz.

Ubuntu başta Linux işletim sistemi çekirdeği olmak üzere, çok sayıda yazılım paketlerinden oluşmaktadır. Büyük bir çoğunluğu özgür bir yazılım lisansı adı altında dağıtılan bu bileşenler içinde tek istisna, bazı özel donanım sürücüleridir. Ubuntu da kullanılan ana lisansi GNU Genel Kamu Lisansı (GNU, GPL) ile birlikte GNU kısıtlı Genel Kamu Lisansı (GNU, LGPL) ‘dir. Bu özgür lisanslar yazılım kullanıcısına ve yazılım kodlarını kullanmak isteyen kimselere kopyalama, dağıtma, üzerinde çalışma, değirme geliştirme gibi çeşitli hak ve özgürlükler vermektedir.

Ubuntu ile birlilte LibreOffice ofis seti, Mozilla Firefox internet tarayıcı, Mozilla Thunderbird e-posta işlemcisi gibi yaygın kullanılan özgür yazılım araçlarının yanı sıra müzik çalar, video oynatıcı sohbet iletişimi aracı, CD/DVD yazdırıcı PDF görüntüleyici, çeşitli hafif oyunları ( sudoku satranç gibi) gibi geniş bir yazılım yelpazesi yüklü olarak gelmektedir. Ayrıca “Ubuntu Yazılım Merkezi” üzerinden Ubuntu   paket depolarında yer alan binlerce yazılım kolayca indirilip kullanılabilir. Ubuntu paket depolarındaki yazılımlar, çoğunlukla ücretsizdir ancak ücretli uygulamalar ve e- dergi gibi çeşitli ürünle bulunabilir.

Ubuntu aynı zamanda canlı sistem özelliklidir. Pekiyi bu canlı sistem ne demek? Ubuntu bilgisayara kurulmadan, bilgisayarınızdaki mevcut işletim sistemine ve belgelere zarar vermeden doğrudan DVD ya da USB bellek üzerinden çalıştırılarak denenebilir. Bu özelliğinden dolayı Ubuntu kullanıcıları özellikleri hakkında genel bilgi sahibi olabilirler. Ubuntu’nun sistem kurulum aracı olan Ubiquity yükleyicisi, kullanıcının canlı sisteminin ortamı terk etmeden Ubuntu kurulumuna başlatıp tamamlanmasına da olanak vermektedir.

UNIX ve Linux tabanlı sistemlerde bu sitemlerin mimarisinden kaynaklanan nedenlerle virüslerin bilgisayarlar arasında yayılması çok güçtür. Ubuntu da Linux mimarisini kullanarak bu korunaklı ortamı kullanıcılara aynen sunmaktadır.

Pekiyi bu muazzam özelliklere işletim sisteminin ne gibi gereksinimleri vardır ?

En son sürüm Ubuntu resmi olarak Intel x86 ve AMD64 mimarilerinde Masaüstü (desktop) çeşidiyle; Intel x86, AMD64 ve SPARC mimarilerinde ise sunucu (server) çeşidi ile yayımlanır.

Gerekli minimum sistem gereksinimlerini karşılamayan eski bilgisayarlar için, resmi olarak tanınan Ubuntu türevlerinden Xubuntu ya da Lubuntu kullanabilir, bu türevleri hafif bir masaüstü ortamı ile geldiklerinden dolayı epey düşük sistem kaynağı tüketirler. Ubuntu’nun ticari lisanslı yazılımları hakkında yaptğımız araştırmaları sizinle paylaşalım.

Ubuntu, özgür olmayan ticari ve kapalı kaynaklı bazı yazılımları doğrudan bünyesinde barındırmamaktadır. Bunların bir kısmını derleyip bilgi amaçlı olarak sizinle paylaşmak istedik.

Bölge ayarı yapılmış DVD’leri çözebilen yazılımlar. Her ne kadar özgür libdvdcss kütüphanesi bu işlevi yerine getirebiliyorsa da kimi ülkelerde yasadışı sayıldığı için Ubuntu ile hazır olarak gelmemektedir.

  • WMV ve MP3 gibi bazı ticari ses biçimlerinin çözücüleri.
  • Adobe Flash gibi çeşitli ticari tarayıcı eklentileri.
  • WinRAR vb. yazılımların sıkıştırdığı “rar” uzantılı dosyaları açmak için gerekli unrar paketi.
  • Microsoft Webcore TrueType yazıtipleri.

Ubuntu paket sınıfları 4’e ayrılır.

  • Main: Canonical tarafından destekli özgür yazılımları barındıran depodur. Ana depo niteliğindedir.
  • Universe: Ubuntu topluluğu tarafından bakılan özgür yazılımları barındıran depodur.
  • Restricted: Bazı donanımları için gerekli kapalı kaynak sürücüleri barındıran paketler bu depoda yer almaktadır.
  • Multiverse: Teklif haklarıyla veya yasal sorunlar nedeniyle kısıtlamış olan yazılımlar bu depoda yer almaktadır.